མི་རིགས་དང་སྐད་ཡིག

ལག་རྩལ་ལྡན་པའི་ཚིག་ (སྔོན་དུ་དེ་དག་ཀློག་)

འདི་ཚོ་རྣམ་གྲངས། བཅུ་ཡིན། ཚིག་རེ་རེ་ནི་གཅིག་རང་རེད། ཚིག་ཞིག་མར་མངོན་པའི་སྐབས་སུ་ལོག་ཤོག་

• སྐད་ཡིག་གི་རིགས་

  སྐད་ཡིག་སྡེ་ཚན་ཞིག་ནི། དབྱིན་ཇིའི་ནང་སྐད་ཡིག་གི་རིགས་ཚན་གཅིག་ལས་བྱུང་བའི་སྐད་ཡིག་ཡིན། དཔེ་ཆ། ཕན་སིི་དང་སི་པི་ནི་རྒྱ་གར་དང་ཡུ་རོབ་ཀྱི་རིགས་ཚན་གྱི་ནང་ཚན་གཅིག་རེད།

• རྒྱ་གར་གྱི་ཡུ་རོབ་ཀྱི་

  སྐད་ཡིག་གི་རིགས་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད། དབྱིན་ཡིག ལེ་ཊིན་དང་དེའི་བུ་མོ་རྣམས་ (French ...), སན་སག་རི། ཏོ་ཀ་རི་ཡཱན་ (ད་ལྟའི་དུས་སུ་དུད་འགྲོ་ཆགས་ཡོད།) བཅས་ཡོད།

• རྒྱ་གར་གྱི་ཨ་རི་ཡཱན།

  རྒྱ་གར་དང་ཡུ་རོབ་ཀྱི་སྡེ་ཚན་ཞིག་རེད། ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡ་ནས་ཁ་བ་མང་ཤོས་ཅིག་རེད། སན་སངིཏ་དང་གྷན་ཌ་རི་ནི་འདིར་ཡོད།

• ཨར་ཡཱན་ (སྐད་ཡིག)

  རྒྱ་གར་དང་ཡུ་རོབ་ཀྱི་སྡེ་ཚན་གཞན་ཞིག་ཡིན། ཧུ་ཐ་ནི་སི་དང་སོག་ཌི་ནི་འདིར་ཡོད། དེང་སང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཨི་རན་དང་མི་འདྲ་བ་རེད། འདི་ནང་ང་ཚོ་ལོ་རབས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ལ་ཟེར།

• རྒྱ་ནག་དང་བོད་ཡིག

  སྐད་ཡིག་གི་རིགས་ཤིག་རེད། རྒྱ་ཡིག་དང་བོད་ཡིག་ལ་རྩིས་ཡོད།

• གན་དྷ་རཱ་

  དེ་རིང་གི་བྱང་ཕྱོགས་པཱ་ཀིསི་ཐན་དང་ཤར་ཕྱོགས་ཨ་ཕ་གན་སན་གྱི་མཐའ་འཁོར་དུ་བྱུང་བའི་ས་ཁོངས། རྒྱ་གར་དང་། དབུས་གཙང་ཨེ་ཤི་ཡ་དང་ཧེ་ལེ་ནའི་སིའི་འཛམ་གླིང་གི་ལམ་སྲང་ཞིག་རེད།

• ལྕགས་ལམ་

  རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་མཚོ་མེ་ཌི་ཊ་རེ་ནི་ཡན་བཅས་ཀྱི་འབྲེལ་མཐུད་ཀྱི་ཚོང་འབྲེལ་ལམ་གྱི་དྲ་རྒྱ་ཞིག་ (ལམ་གཅིག་མ་ཡིན།)

• ཨུ་རུ་ཝེ་ཌ།

  ལྷོ་ཨེ་ཤི་ཡའི་སྨན་རིག་གི་ལམ་ལུགས་ཞིག་རེད། འཕྲིན་ཡིག་དང་སྨན་སྦྱོར་དང་སྨན་སྦྱོར་ལམ་ལུགས་བཅས་ལོ་མང་རིང་དུ་བརྒྱུད་བསྐྱོད་ཡོད།

• Sowa Rigpa

  སྨན་རྒྱུན་གྱི་རིག་པའི་མིང་། (ཡིག་འབྲུ་ནང་། སྨན་བཅོས་ཀྱི་ཚན་རིག་།) ཞིག་ཡིན།

• ལག་རྩོམ་ཡིག་

  ལག་བྲིས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ཞིག་རེད། འཕྲལ་འཕྲལ་ཞིག་ཏུ་པི་ལི་གི་ཁུག་དང་། ཕལ་ཆེའི་ཤོག་སྒྲིལ་དང་ཤོག་སྒྲིལ་བཅས་ཀྱི་ཐོག་བྲིས་ཡོད། གནའ་བོའི་ཡིག་ཆ་མང་པོ་ཞིག་ནི་ལག་བྲིས་ཀྱི་རིགས་ལས་ལྷག་པ་མེད།

བརྗེ་སོར་གྱི་ཐིག་ཁྲ།

ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འགྲོ་བའི་ལམ་མ་ཡིན་པར་ལམ་གྱི་ཟུར་ཞིག་དང་། ཕྱོགས་གཉིས་ནས་ལམ་གྱི་འབྲེལ་ལམ་གཉིས་ཀ་ཡིན།

༡༽ རྒྱ་གར་གྱི་ལུང་གཤོང་།

ཅི་ཞིག་རེད།

གནའ་བོའི་གྲོང་སྡེའི་སྲོལ་རྒྱུན་ (Harappa, Mohenjo-daro)

གང་དུ་

རྒྱ་གར་གྱི་མཚོ་ཁུག་དང་། དེང་སང་གི་པཱ་ཀིསི་ཏན། ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱ་གར་བཅས་ཀྱི་ས་གནས་ཁག་ཆེ་བ་ཡིན།

ནམ་ཞིག་

དུས་རབས་གསུམ་པ་དང་གཉིས་པའི་བར་གྱི་དུས་ཚོད། (དུས་ཚོད། གྲོས་བསྡུར་བྱས་ཡོད།)

སངས་རྒྱས་སྨན་བླ། མ་ལུས་དེ་མ་ཡིན། འོན་ཀྱང་ལྷོ་ཨ་སི་ཡའི་ས་གཞིའི་སྟེང་དུ། ཨའི་རུ་ཝེ་ཌ་དང་སྨན་རིག་གི་ཤེས་ཡོན་གཞན་དག་གིས་རྗེས་སུ་སྣ་ཚོགས་བཀོད་པ་རེད། དུས་རབས་མང་པོ་རྗེས་སུ་ན། ཤེས་ཡོན་དེ་དག་གིས་སྣོད་ཆས་གཞན་དག་གི་ཁྲོད་དུ། སོ་ཝཱ་རི་ག་པཱ་ཞེས་འབོད་པའི་མཐུན་ལམ་ཞིག་བཟོས་པ་ཡིན།^[1].

དོན་གནད་འདི་གང་གི་ཆེད་དུ་ཡིན། ས་ཁུལ་འདིའི་ཤེས་ཡོན་སྨན་ཁང་འདི་དུས་རབས་དཀྱིལ་དུ་རང་བཞིན་གྱིས་མ་བྱུང་བར། དེ་ནི་ཡུན་རིང་རིང་ཞིང་གྲོང་སྡེའི་དང་ལག་རྩལ་གྱི་གདུང་རབས་ཞིག་ཏུ་གཞི་བཙུགས་ཡོད།

2. གན་དྷཱ་ར་དང་། ཏཱ་ཀི་ལཱ་དང་གྷིལ་གྷི་ཊ།

ཅི་ཞིག་རེད།

བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དང་སྨན་པའི་ལམ་གྱི་ཟུར་ཞིག་རེད། ཏཱ་ཀི་ལཱ་ནི་སློབ་ཡོན་ཅན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ཞིག་རེད། གྷིལ་གྷི་ཏ་ནི་ལག་དེབ་ཁག་པོ་ཞིག་ཐོན་ཡོད།

གང་དུ་

དེ་རིང་གི་བྱང་ཕྱོགས་པཱ་ཀིསི་ཊཱན་དང་ཤར་ཕྱོགས་ཨ་ཕ་གན་སཊཱན་ (གནའ་བོའི་གྷན་དྷ་རཱ་) ཟེར་བ་རེད།

ནམ་ཞིག་

གྷི་རིག་པ་དང་བྷུ་དི་སི་ལུགས་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་གཙོ་བོ་ནི་དུས་རབས་འགོ་པའི་དུས་རབས་རེད། གྷིལ་གྷི་ཊ་ཡི་གེ་ཡིག་ཆའི་ཡིག་ཆའི་རྙེད་པ་ནི་ ༡༩༣༡ ལོར་རེད།

སངས་རྒྱས་སྨན་བླ། sūtra ཞེས་པའི་སན་སག་རིའི་ལག་དེབ་ཞིག་གྷིལ་གྷི་ཊ་ལག་དེབ་ཀྱི་ཁོངས་སུ་ཡོད། ཊ་ཀི་ལཱ་རྩིས་པའི་གནའ་བོའི་གྷན་དྷཱ་ར་ས་ནི་རྒྱ་གར་དང་། དབུས་གཙང་ཨེ་སི་ཡ་དང་ཧེ་ལིན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ། དེར་བྷུ་དའི་སྨན་པ་དང་སིར་જિકલཡོ་བྱད་སོགས་བཀོད་ཡོད། ཞིབ་འཇུག་གྱིས་ས་གནས་དེའི་གྷི་རིག་དང་། རོམ་དང་བྷུ་དའི་ལག་ལེན་བསྡུར་བྱས་ཡོད།^[2].

དོན་གནད་འདི་གང་གི་ཆེད་དུ་ཡིན། རྒྱས་སྨན་བློའི་ཡིག་ཆ་ཞིག་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱེད་པའི་སྔ་མའི་གནས་ཁོངས་གཅིག་རེད།

3.གྷི་རིག་གི་འཇིག་རྟེན་དང་ཨསི་ཀེལ་པི་ཨ། (འདྲ་མཉམ་)

ཅི་ཞིག་རེད།

ཨསི་ཀེལ་པི་ཡུས་ནི་གྷི་རིག་གི་སྨན་པའི་ལྷ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གི་དམ་པའི་གནས་ (Asklepieia) ཀྱིས་ཧེ་ལིན་ནསི་རིག་པའི་འཇིག་རྟེན་ཡོངས་སུ་ནད་གསོས་སོ།

གང་དུ་

གྷན་དྷཱ་ར་རུ་གྷི་རིག་པ་དང་ཧེ་ལེ་ནསི་ཊི་ཀིའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་འབྲེལ་འདྲི།

ནམ་ཞིག་

དུས་རབས་རྙིང་པ་དང་ཧེ་ལིན་སི་ཊི་ཀི། དུས་རབས་ཐོག་མའི་དུས་རབས་གྷི་རིག་པ་དང་བྷུ་དཱསི་ཊི་རིག་པའི་སྒྱུ་རྩལ།

གན་དྷ་ར་རུ་གྷི་རིག་པ་དང་བྷུ་དི་སི་གི་སྒྱུ་རྩལ། ལམ་སྲོལ་བཅས་ཀྱིས་གྷི་རིག་པ་དང་རྒྱ་གར་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་ན་ རྟིང་བརྟན་པའི་བརྗེ་ལེན་སྟོན་བྱས་ཡོད།^[3]ཕྱོགས་གཅིག་ནས་མི་རབས་ཚོས་འཕྲལ་དུ་ནད་གསོ་བའི་གྲངས་ཀ་འདི་འདྲ་བསྡུར་བྱེད།

ཁག་ཆེ་བའི་གནད་དོན་ནི། འབྲེལ་ཡོད་ཁུངས་གང་ཞིག་ཀྱང་ཨསི་ཀེལ་པི་ཡུ་དང་ བའི་ཤ་ཡ་གྷུ་རུའི་བར་གྱི་ཐད་ཀར་འབྲེལ་མཐུད་ཡོད་པའི་ཁུངས་སྐྱེལ་མེད་པས།^[4].

དོན་གནད་འདི་གང་གི་ཆེད་དུ་ཡིན། འདི་ལྟར་ང་ཚོས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཁྱིམ་མཚེས་ཚོར་དཀོན་མཆོག་གཅིག་པུར་འཁྲུལ་བ་མེད།

ས་གནས་འདི་ཡིས་སྨན་པ་མི་གནང་བ། ས་གནས་འདི་ཡིས་ལོ་རྒྱུས་དང་ཡིག་ཆ་རྣམས་བཀོད་ཡོད།

༤.ཏོ་ཀར་ཡཱན་ (ཀུ་ཅ་དང་། ཏུར་ཕ་ན་)

ཅི་ཞིག་རེད།

བྱང་ཕྱོགས་ཏ་རི་མའེ་ཝན་གྱི་མི་རིགས་ཚོ། Tocharian སྐད་ཡིག་ A དང་ B (ཆད་པ།) རྒྱ་གར་དང་ཡུ་རོབ་ཀྱི་ཁ་ཤས་སོ་སོའོ།

གང་དུ་

བྱང་ཕྱོགས་ཏ་རི་མ (Kuchha དང་ Turfan) ཀྱི་ཁེ་རྒན།

ནམ་ཞིག་

འཕྲིན་ཡིག་ཁག་ནི་དུས་རབས་ ༡ པའི་དུས་རབས་ནས་བཟུང་།

ཐོ་ཀར་ཡི་ཡི་གེ་མང་ཤོས་ར་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ཡིན། དེ་དག་གི་སྨན་ཚིག་མཛོད་ནི་རྒྱ་གར་གྱི་དབུས་དང་ཨི་རན་གྱི་ (མང་ཤོས་ར་ཧོད་ན་སི་བརྒྱུད་) ལས་ཧ་ཅང་མང་དུ་བླངས་ཡོད།^[5].

དོན་གནད་འདི་གང་གི་ཆེད་དུ་ཡིན། Tocharian གྱིས་བསྟན་པ་ནི། ཤར་ཕྱོགས་ཐག་རིང་པོར་ཡུ་རོབ་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་འབྲེལ་བའི་སྐད་ཡིག་ཡོད་པ་དང་སྨན་རིག་གི་ཤེས་ཡོན་དེ་སྔར་དེར་ཁྱབ་ཡོད་པའོ།

5. ཏོ་ཊན་དང་སོག་ཌི་པ་

ཅི་ཞིག་རེད།

ཏོ་ཊན་:ལྷོ་ཕྱོགས་ཏ་རི་མ (Tarim) གྱི་ཨི་རན་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་ཞིག་རེད། དེས་བྷུ་དི་སི་དང་ཨུ་རུ་ཝེ་ཌི་ (Ayurvedic) ཀྱི་ཡི་གེ་བསྒྱུར་ཡོད།

གང་དུ་

ལྷོ་ཕྱོགས་ཏ་རི་མ (ཀོ་ཐ་ན) དང་། ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ས་གནས་སུ་ཡོད་པའི་སོག་ཌི་གྲོང་ཁྱེར་རྣམས་དང་། ཕྱོགས་ཁག་གི་ས་གནས་དང་འབྲེལ་བའི་ས་གནས་ཞིག་ཏུ་ཡོད།

ནམ་ཞིག་

ལོ་སྟོང་གི་དུས་དང་པོ། སི་ཀོར་ཊོ་རེཌི་དུས་ཚོད།

ཀོ་ཊ་ནིས་ཨུ་རུ་ཝེ་ཌི་ཡི་ཡི་གེ་ (དཔེར་ན་སི་དྷ་ས་ར་དང་ཇི་ཝཱ་ཀ་པུ་ཊ་ཀ་) མཱ་ཧ་ཡ་ན་བྷུ་དི་སི་མཉམ་དུ་བསྐྱོད་ཡོད། སོག་ཌི་ཡཱན་གྱིས་ནུབ་དང་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་གནས་འདི་ཚོ་འབྲེལ་ཡོད་རེད། སྨན་རིག་གི་ཤེས་ཡོན་གྱིས་ཤིང་རྟ་འཁོར་ལོ་དང་དགེ་སློང་རྣམས་མཉམ་དུ་བསྐྱོད་དོ།^[6].

དོན་གནད་འདི་གང་གི་ཆེད་དུ་ཡིན། སྐད་སྒྱུར་དང་ཚོང་པ་འདི་ཚོ་མེད་ན་སྨན་ཡིག་མང་པོའང་འབྲོག་སྟོང་བརྒྱུད་དེ་འགྲོ་མི་ཐུབ་པ་ཡོད།

6. Sowa Rigpa:མང་གཙོའི་ཚིག་མཛོད་

ཅི་ཞིག་རེད།

ཤེས་རིག་སྨན་རྒྱུན་ལས། (གསོ་རིག་)

གང་དུ་

རི་ཕྲན་དང་རྒྱ་མཚོའི་ནང་གི་སྤྱི་ཚོགས་མང་རབས་ཅིག་ནང་ལག་བསྟར་བྱས་ཡོད། (ད་ལྟའི་མིང་དང་ས་མཚམས་ནི་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་རེད།)

ནམ་ཞིག་

དུས་རབས་མང་པོ་རིང་ལ་ཤེས་ཡོན་རིག་པའི་མཐུན་ལམ་ཞིག་བྱུང་ཞིང་། དེའི་ནང་མི་ལོ་ན་རྒས་པོ་དང་གསར་བ་གཉིས་ཡོད།

Sowa Rigpa སྒྲིག་འཇུག་བྱས་ཚད། 400,000+ ཐོན་རིམ་ 5.7.1 ནང་དུ་ཚོད་ལྟ་བྱས་ཟིན། ཟླ 6 སྔོན་ལ་གསར་བཅོས་བྱས།^[7].

དོན་གནད་འདི་གང་གི་ཆེད་དུ་ཡིན། འདི་ལྟར་ང་ཚོས་ལོ་རྒྱུས་དེ་བགོས་པའི་དྲ་བའི་ཚུལ་དུ་ཀློག་པ་མ་ཟད། དེང་སང་གི་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་རྩེད་འགྲན་ཞིག་མ་ཡིན་པར་རེད།

ལས་ཁུངས་