སངས་རྒྱས་སྨན་བླ་ནི་སུ་ཡིན།

སྨན་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་མི་རིགས།

སྨན་གྱི་སངས་རྒྱས་དེ་མི་རིགས་གཅིག་ལ་དབང་བ་མ་རེད། ཁོང་གི་ལུགས་སྲོལ་དེ་རྒྱ་གར་བྱང་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་སྐྱེས་པ་དང་། དེ་ནས་དུས་རབས་ཁ་ཤས་རིང་འགྲུལ་བསྐྱོད་བྱས་པ་དང་། སྐད་ཡིག་མི་འདྲ་བ་བཤད་མཁན་གྱི་དགེ་འདུན་པ་དང་། ཚོང་པ། སྐད་སྒྱུར་པ་བཅས་ཀྱིས་འཁྱེར་ཡོད། འདིར་ཁོང་ཚོ་སུ་ཡིན་པ་དང་། ཐོན་ཁུངས་ཡོད།

1. ཁོང་གང་ནས་ཡོང་བ་རེད།

དེང་སང་གི་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་བྱང་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་གར་དང་ཨེ་ཤེ་ཡ་དབུས་མའི་མཐུད་མཚམས་སྔོན་གྱི་གྷན་དྷ་རའི་ཉེ་འགྲམ་དུ་ཡོད་པའི་གྷིལ་གྷིཊ་བྲིས་མའི་ནང་དུ་ཁོང་གི་སཾ་སྐྲི་ཏའི་བྲིས་མ་ཞིག་ཡོད། (༡༩༣༡ལོར་རྙེད་པ་རེད།)^[a]. དེ་ནས་ནང་ཆོས་ཀྱིས་དར་གོས་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཁོ་ཏན་དང་། ཀུ་ཅ། སོག་ཌི་ཡན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་བཅས་དང་།^[b].

2. སྐད་ཡིག་ཁྱིམ་ཚང་།

སཾ་སྐྲྀཏ་དང་གྷན་དྷ་རི་གཉིས་ནི་ཧིན་རྡུ་ཨརྱའི་སྐད་ཡིན།^[c]. ཁོ་ཏ་ནེ་སི་དང་སོག་ཏི་ཡན་སྐད་གཉིས་ནི་ཨི་རན་གྱི་སྐད་ཡིན་ཞིང་། ཨེ་ཤེ་ཡ་དབུས་མའི་ཚོང་པ་དང་ནང་པའི་མི་རིགས་ཀྱིས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།^[d]. ཀུ་ཅ་དང་ཏུར་ཕན་སྐད་དུ་བཤད་པའི་ཊོ་ཅ་རི་ཡན་སྐད་ནི་ཧིན་རྡུ་ཡུ་རོབ་སྐད་ཀྱི་ཡན་ལག་སོ་སོ་ཞིག་ཡིན། དེའི་ནང་གི་གསུང་རབ་མང་ཆེ་བ་ནང་ཆོས་ཡིན།^[e]. རྒྱ་ཡིག བོད་ཡིག ནེ་ཝར་ (བལ་ཡུལ) བཅས་ནི་རྒྱ་བོད་སྐད་ཡིག་དང་། ཀོ་རི་ཡ་དང་འཇར་པན་སོག་པོ་བཅས་ཁྱིམ་ཚང་གཞན་གསུམ་ལ་གཏོགས་པ།^[f].

3. རིགས་རྒྱུད་རིག་པས་ཅི་ཞིག་བཤད་ཀྱི་འདུག (དོགས་ཟོན་དང་བཅས)

གནའ་བོའི་DNAཞིབ་འཇུག་ལས་ལྷོ་དང་དབུས་ཨེ་ཤེ་ཡ་ནི་མི་འབོར་བར་གྱི་རྙིང་པ་དང་ཡང་ཡང་སྲེ་སྦྱོར་གྱི་ཐོག་ནས་གྲུབ་པ་མངོན་ཡོད།^[g]. ཀུ་ཅ་དང་ཁོ་ཏན་ས་ཁུལ་ནས་ཡོང་བའི་ཏ་རིམ་ཆུ་བོའི་མམ་མམ་ནི་གཙོ་བོ་ས་གནས་ཀྱི་མི་རྙིང་པ་ཞིག་ནས་བྱུང་བ་རེད།^[h]. བོད་མི་ཚོས་མཐོ་སྒང་དུ་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བར་ཕན་ཐོགས་པའི་EPAS1རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་རིགས་མི་འདྲ་བ་ཞིག་འཁྱེར་ཡོད།^[i]. ད་ལྟའི་ཉི་ཧོང་བ་རྣམས་ལ་གནའ་བོའི་ཐོན་ཁུངས་གཙོ་བོ་གསུམ་ནས་རྒྱུད་པ་ཡོད།^[j].

གཙིགས་ཆེན: སྐད་ཡིག་དང་། རིག་གཞུང་། ཡང་ན་དད་པ་རིགས་རྒྱུད་བརྒྱུད་ནས་སྤེལ་གྱི་མེད། མིའི་རིགས“མི་རིགས་”ནི་བློས་འགེལ་ཆོག་པའི་སྐྱེ་དངོས་སྡེ་ཚན་མིན།^[k]. སྨན་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་དེ་སློབ་ཁྲིད་དང་ཡིག་ཆ་དང་ལག་ལེན་བརྒྱུད་ནས་བརྒྱུད་སྤྲོད་བྱས་པས་སུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་དེའི་ནང་དུ་འཛུལ་ཐུབ།

4. གྱོན་ཆས།

དགེ་འདུན་པ་ཚོས་ཀ་ཤ་ཡ་གྱོན་གྱི་ཡོད། དེ་ནི་ཐོག་མར་རས་ཆའི་ཐིག་ལེ་མཉམ་དུ་བཙེམས་ནས་བཟོས་པའི་གོས་ཡིན། དེའི་ཁ་དོག་དང་བཟོ་ལྟ་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་ནས་གཅིག་ལ་འགྱུར་བ་འགྲོ་གི་ཡོད། ཨེ་ཤེ་ཡ་ཤར་ལྷོའི་ཁུལ་དུ་ཨོ་ཀར་ཡང་ན་སེར་པོ། བོད་དང་སོག་པོའི་ཁུལ་དུ་སེར་པོ་དང་སེར་པོ། རྒྱ་ནག་དང་། ཀོ་རི་ཡ། ཉི་ཧོང་བཅས་སུ་སྐྱ་བོ་དང་།^[l]. མི་མང་པོས་ས་གནས་ཀྱི་གྱོན་ཆས་ཉར་ཚགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། བོད་ཀྱི་ཆུ་བ་དང་། སོག་པོ། ཀོ་རི་ཡའི་ཧན་བྷོག ཉི་ཧོང་གི་ཀི་མོ་ནོ།^[m].

5. གོམས་སྲོལ་དང་།

• བོད་དང་སོག་པོ། ཁོང་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད། (སོ་ཝ་རིག་པ) དང་། ༡༧༢༠ ལོའི་ཡས་མས་སུ། བློན་ཆེན་ཌེ་སི་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོའི་སྨན་པའི་རི་མོ་གྲགས་ཅན་དེ་དག་ལ་“སྨན་གྱི་བླ་མའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱན་ཆ་”ཞེས་པའི་མཚན་བྱང་བཀོད་ཡོད།^[n].
• རྒྱ་ནག། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཁོང་གི་མདོ་དང་ཁོང་གི་མིང་བཟླས་ནས་བདེ་ཐང་དང་ཚེ་རིང་བའི་ཆེད་དུ་གསུངས།^[b].
• ཉི་ཧོང་། ཡ་ཀུ་ཤི་ཇི་ལྷ་ཁང་(ནཱ་ར་)ནི་རྒྱལ་པོ་ཏེན་མུ་ཡིས་༦༨༠ལོར་ཁོང་གི་བཟའ་ཟླ་མ་འོངས་པའི་རྒྱལ་མོ་ཇི་ཏོ་སླར་གསོ་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་བཀོད་སྒྲིག་བྱས།^[o]. ཟླ་རེའི་ཚེས་8ཉིན་ནི་ཁོའི་དུས་ཆེན་གྱི་ཉིན་མོ་ཡིན།^[p].
• བལ་ཡུལ། ནེའུ་ཝར་ནང་ཆོས་ཀྱིས་ཆོ་ག་སཾ་སྐྲྀཏའི་སྐད་ཡིག་ཐོག་བཞག་ཡོད།^[q].
• སྒྱུ་རྩལ: གང་དུ་ཡང་ཁོ་ནི་ལྦི་སི་ལ་ཟུ་ལི་ལྟར་སྔོན་པོ་ཡིན། སྨན་ཕོར་ཞིག་དང་མང་ཆེ་བ་གསོ་བའི་རྩི་ཤིང་(མའི་རོ་བྷ་ལན་)འཛིན་ཡོད།^[b].

6. བཀྲ་ཤིས་པའི་རྟགས།

སཾསྐྲྀཏའི་ཚིག་སྭ་སི་ཏི་ཀ་ཞེས་པ་ནི། སྭ་སྟི།, “བདེ་ཐང་། བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས།”^[r]. དེ་ནི་ཧ་ཅང་གནའ་བོའི་མཚོན་རྟགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། ཧིན་རྡུའི་ཆོས་ལུགས་དང་། ནང་ཆོས། ཇེན་ཆོས་ལུགས་བཅས་སུ་དམ་པ་ཡིན།^[s]. ནང་ཆོས་ནང་དེ་ནི་བཀྲ་ཤིས་པའི་མཚོན་རྟགས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་རྒྱུན་དུ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་དང་ལྷ་ཁང་ལ་རྟགས་བཀོད་ཀྱི་ཡོད།^[s].

• རྒྱ་ནག། 卍 ཞེས་བཀླགས། wàn, “སྟོང་ཕྲག་བཅུ” དང་མི་ཚེ་རིང་བ་དང་མཐའ་མེད་པའི་བདེ་སྐྱིད་ལ་མཚོན་ཡོད།^[r].
• ཉི་ཧོང་། མན་ཇི། (卍); ས་ཁྲའི་སྟེང་དུ་ནང་པའི་ལྷ་ཁང་ཞིག་མཚོན་ཡོད།^[r].
• བོད་ལྗོངས། གཡུང་དྲུང་།, རྟག་པའི་རྟགས་ཤིག་ཡིན་ལ། བོན་ཆོས་ལུགས་ནང་ཡང་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན།^[r].
• ཀོ་རི་ཡ་དང་སོག་པོ། མན་ཇ། ཀོ་རི་ཡའི་སྐད་དུ། ཁས། སོག་སྐད་དུ།^[r].

ང་ཚོས་སྭ་སི་ཊི་ཀ་དེ་སྨན་གྱི་སངས་རྒྱས་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཐོན་ཁུངས་གལ་ཆེན་ཞིག་མ་རྙེད་པ་རེད། དེ་ནི་ནང་ཆོས་ཚང་མས་མཉམ་སྤྱོད་བྱེད་པའི་རྟགས་ཤིག་རེད།

ལེའུ་འདིའི་ཡོང་ཁུངས།

1. Gilgit manuscripts — Wikipedia · Birnbaum, The Healing Buddha
2. Bhaisajyaguru — Wikipedia · R. Birnbaum, The Healing Buddha (1979)
3. Indo-Aryan languages — Britannica · Gāndhārī — Wikipedia
4. Khotanese · Sogdian — Wikipedia
5. Tocharian languages — Wikipedia
6. Glottolog, language families · Sino-Tibetan — Wikipedia
7. Narasimhan et al., “The formation of human populations in South and Central Asia”, Science 2019 — doi
8. Zhang et al., “The Bronze Age origins of the Tarim Basin mummies”, Nature 2021 — doi
9. Huerta-Sánchez et al., “Altitude adaptation in Tibetans caused by introgression of Denisovan-like DNA”, Nature 2014 — doi
10. Cooke et al., “Ancient genomics reveals tripartite origins of Japanese populations”, Science Advances 2021 — doi
11. Statement on race and racism, American Association of Biological Anthropologists (2019)
12. Kāṣāya — Wikipedia
13. Chuba · Deel · Hanbok · Kimono — Wikipedia
14. Four Tantras · Tibetan medicine — Wikipedia
15. Yakushi-ji — Wikipedia
16. 縁日 (ennichi) — Wikipedia JA
17. Newar Buddhism — Wikipedia
18. Swastika — Wikipedia
19. Swastika — Britannica