औषधि बुद्धका बाह्र प्रतिज्ञा, एक-एक गरी

प्रतिज्ञाहरू सूत्रको हृदय हुन्। बुद्ध बन्नुअघि भैषज्यगुरु एक बोधिसत्व थिए जसले एक प्राचीन बुद्धअगाडि बाह्र प्रतिज्ञा गरे। प्रत्येक प्रतिज्ञा "जब म बोधि प्राप्त गर्नेछु…" बाट सुरु हुन्छ र यस्तो संसारको वर्णन गर्छ जहाँ कुनै विशेष दुःख मेटिएको हुन्छ। यहाँ प्रत्येक छ, ह्वेनसाङको अनुवाद (६५०) को निष्ठावान व्याख्यामा। सम्झनुहोस्: यी धार्मिक आकाङ्क्षा हुन्, जो भारतमा पन्ध्र शताब्दीभन्दा अघि लेखिएका थिए, चिकित्सकीय परिणामका वाचा होइनन्।

१. सबै कुरा उज्यालो पार्ने प्रकाश

मेरो शरीर चम्कियोस् र असङ्ख्य लोकलाई उज्यालो पारोस्, र सबै प्राणी बुद्धका लक्षणले सजिऊन्। यो प्रकाशको प्रतिज्ञा हो।

२. पारदर्शी शरीर

मेरो शरीर वैडूर्यजस्तै शुद्ध होस्, भित्र-बाहिर पारदर्शी, र यो प्रकाशले प्राणीको अन्धकार हटाओस्। यो निलो रङको व्याख्या हो।

३. कुनै कुराको कमी नहोस्

म प्रज्ञा र अनन्त उपायले सबै प्राणीका आवश्यकता पूरा गरूँ, ताकि कसैलाई आवश्यक वस्तुको कमी नहोस्।

४. सही मार्गतिर

भड्किएका मार्गमा हिँड्नेहरूले बोधिको बाटो पाऊन्, र श्रावक वा प्रत्येकबुद्धको यानमा हिँड्नेहरू महायानमा स्थापित होऊन्।

५. शुद्ध आचरण

शील लिएर तोड्नेहरूले मेरो नाम सुनेर शुद्धता फेरि पाऊन् र खराब गतिमा नपरून्।

६. पूर्ण शरीर

कुरूपता, अन्धोपन, बहिरोपन, अपाङ्गता वा असाध्य रोगले चिह्नित शरीर भएकाहरूले मेरो नाम सुनेर पूर्ण इन्द्रिय पाऊन्। यहाँ ग्रन्थले पूर्णताको आध्यात्मिक कामना व्यक्त गर्छ, त्यस युगमा जब अपाङ्गताको अर्थ सामाजिक बहिष्कार थियो। परम्पराले यसलाई चिकित्सकीय उपचारको वाचा मान्दैन।

७. जसको कोही छैन तिनको शरण

रोगले पीडित, सहारा, वैद्य, घर वा साधन नभएकाहरूले मेरो नाम सुनेर राहत पाऊन्, जबसम्म तिनले बोधि प्राप्त गर्दैनन्।

८. नारी-अवस्थाबाट मुक्ति

आफ्नो अवस्थाका दुःखले थिचिएका र त्यसबाट मुक्त हुन चाहने महिलाहरू मुक्त होऊन्। ग्रन्थले प्राचीन संसार र त्यसका विचार झल्काउँछ। प्रत्येक परम्पराले यसको आफ्नै व्याख्या गर्छ, र समकालीन गुरुहरूले फराकिलो पाठ प्रस्तुत गर्छन्।

९. मारका जालबाट मुक्ति

सबै प्राणी मारका जाल र मिथ्या मतका बन्धनबाट छुटून् र सम्यक् दृष्टिमा स्थापित होऊन्।

१०. कारागारबाट मुक्ति

साङ्लोमा बाँधिएका, दण्डित वा राजाको धम्कीमा परेकाहरू मेरो पुण्यको शक्तिले डर र शोकबाट मुक्त होऊन्।

११. भोकाहरूका लागि भोजन

भोकले पीडित भएकाहरूले पहिले भोजन पाऊन्, त्यसपछि धर्मको रसले तृप्त होऊन्।

१२. जाडोले पीडितका लागि वस्त्र

गरिब, नाङ्गा, जाडो, लामखुट्टे र गर्मीले सताइएकाहरूले बहुमूल्य वस्त्र, गहना, फूल, सङ्गीत र आनन्दका कारण पाऊन्।

एउटा समग्र पाठ

उल्लेखनीय कुरा के छ भने बाह्र प्रतिज्ञा भौतिक र आध्यात्मिकबीच पालैपालो चल्छन्: भोक प्रज्ञाको छेउमा बस्छ, वस्त्र शीलको छेउमा। प्रतिज्ञा १ र २ ले बुद्धको प्रकाशको कुरा गर्छन्, ३ देखि ५ ले मार्गको, ६ देखि ८ ले शरीर र मानवीय अवस्थाको, ९ ले विचारको स्वतन्त्रताको, १० ले न्यायको, ११ र १२ ले आधारभूत आवश्यकताको। यो अन्तिम शृङ्खलाले उपासनालाई यसको अत्यन्त ठोस स्वरूप दियो, र बौद्ध एसियामा पारस्परिक सहयोगका संस्थालाई प्रेरित गर्‍यो। प्राचीन जापानमा प्रत्येक प्रतिज्ञा बाह्र दिव्य सेनापतिमध्ये एकसँग जोडिएको थियो (प्रतीक र किंवदन्ती हेर्नुहोस्)।

बाह्र प्रणिधान एक नजरमा

जापानमा हरेक प्रणिधानलाई प्रायः केही शब्दमा भनिन्छ: सर्वत्र प्रकाश र सुन्दर शरीर; कार्यको सिद्धि; अभाव नहुनु; महायानमा स्थापना; शुद्ध शील; पूर्ण इन्द्रिय; रोगनाश र सुख; स्त्रीजन्मसम्बन्धी प्रणिधान; सम्यक् दृष्टि; दण्डबाट मुक्ति; प्रशस्त भोजन; पर्याप्त वस्त्र। यी सार सूत्रमा छैनन्, पढ्न सहयोग मात्र हुन्। याकुशी-जीको आधिकारिक साइटले बताएजस्तै, केही मन्दिरले बाह्र प्रणिधानअनुसार हरेक महिनाको 12 गतेलाई भैषज्यगुरुको दिन मान्छन्।

चिनियाँ पाठको वाक्य-रचना

हरेक प्रणिधान एउटै वाक्यबाट सुरु हुन्छ: “भविष्यमा जब म अनुत्तर सम्यक् सम्बोधि प्राप्त गर्छु…”। त्यसपछि दुःखको एउटा अवस्था र त्यसको रूपान्तरण आउँछ। धेरै प्रणिधानमा रूपान्तरण “मेरो नाम सुनेपछि” बाट सुरु हुन्छ। यही भैषज्यगुरु भक्तिको केन्द्र हो: नामले प्रणिधानहरूको सम्झना गराउँछ, र परम्पराले सुन्नेको आफ्नै मनको दिशामा जोड दिन्छ।

दोस्रो प्रणिधानले भैषज्यगुरुको सबैभन्दा प्रसिद्ध छवि दिन्छ: “शरीर वैडूर्यजस्तै, भित्र-बाहिर पारदर्शी, निर्मल र निष्कलङ्क”। संस्कृत शब्द vaiḍūrya, जसको अनुवाद “वैडूर्य” हो, एउटा नीलो रत्नलाई जनाउँछ; त्यो कुन ढुङ्गा थियो भन्नेमा अझै बहस छ। हेर्नुहोस् लाजवर्द (ल्यापिस लाजुली) बारे लेख।

तीन चिनियाँ अनुवादको तुलना

बाह्र प्रणिधान तीनै मुख्य अनुवादमा छन्: धर्मगुप्त (615, ताइशो 449), ह्वेनसाङ (650, ताइशो 450) र यिजिङ (707, ताइशो 451)। क्रम र विषय उस्तै छन्, शब्द फरक। ह्वेनसाङको भाषा बढी स्पष्ट र सन्तुलित छ; धेरैजसो मन्दिरले उहाँकै पाठ पढ्छन्। यिजिङले भैषज्यगुरु वैडूर्यप्रभका बाह्र प्रणिधानलाई लामो शृंखलाको अन्त्यमा राख्नुहुन्छ: अघिल्ला छ बुद्धमध्ये हरेकले आठ वा चार प्रणिधान लिनुहुन्छ, जम्मा चवालीस। यी छ बुद्धका प्रणिधानका विषय मिल्दाजुल्दा छन्: गरिबी, डर, झगडा र दुर्गतिबाट मुक्ति।

तिब्बती संस्करण

कन्ग्युरको तिब्बती संस्करण (Toh 504^[5]) ले पनि यी प्रणिधान जोगाएको छ र 84000 परियोजनाले यसको अंग्रेजी अनुवाद गरेको छ; विषय चिनियाँ पाठको नजिक छ। तिब्बती गुरुहरू प्रायः आठ भैषज्यगुरु बुद्धको अनुष्ठानमा, मन्त्र जप्नुअघि, यी प्रणिधान पढ्छन्।

आज प्रणिधान कसरी पढ्ने

• धार्मिक ग्रन्थका रूपमा: हरेक प्रणिधान एक बोधिसत्त्वको आकांक्षा हो, ग्यारेन्टी होइन। गुरुहरू प्रायः यो सम्झाउँछन्।
• ऐतिहासिक दस्तावेजका रूपमा: प्रणिधानले त्यस बेलाका मानिसका डर देखाउँछन्, जस्तै भोक, जाडो, कैद, सहाराबिनाको रोग, र त्यस बेलाका महिलाको अवस्था।
• कर्मको निम्तोका रूपमा: धेरै परम्पराले प्रणिधानलाई दानको आदर्श मानेर पढ्छन्। यिनले दान, भोजन वितरण र बौद्ध समुदायले चलाएका सेवास्थललाई प्रेरित गरे, जस्तै अङ्कोरका अस्पताल।

प्रणिधान र बाह्र सेनापति

सूत्रको अन्त्यमा बाह्र यक्ष सेनापतिले नाम धारण गर्नेहरूको रक्षा गर्ने प्रतिज्ञा गर्छन्। तिनको संख्या प्रणिधानको संख्यासँग मिल्छ, र कलामा तिनीहरू प्रायः बुद्धको मूर्तिवरिपरि उभिएका देखिन्छन्। जापानमा पछि तिनलाई बाह्र राशि-पशुसँग जोडियो, तर यो सम्बन्ध सूत्रमा छैन। हेर्नुहोस् बाह्र सेनापति।

अनुष्ठानमा प्रणिधानको पाठ

पूर्वी एसियाका मन्दिरहरूले भैषज्यगुरु पूजामा, जस्तै हरेक महिनाको 8 गते, बाह्र प्रणिधानसहित पूरा सूत्र पढ्छन्। तिब्बतमा प्रणिधान अझ पूर्ण साधनामा पढिन्छन्, जसमा अर्पण र परिणामना हुन्छ। दुवैमा अनुष्ठान सबै प्राणीका लागि पुण्य-परिणामनाले सकिन्छ। मितिका लागि पर्व-दिवस पात्रो हेर्नुहोस्।

सानो शब्दकोश

• बोधिसत्त्व: सबै प्राणीको हितका लागि बोधि खोज्ने; बाह्र प्रणिधान लिँदा भावी भैषज्यगुरु अझै बोधिसत्त्व हुनुहुन्थ्यो।
• तथागत: बुद्धको एउटा उपाधि।
• अनुत्तर सम्यक् सम्बोधि (anuttarā samyaksaṃbodhi): पूर्ण, सर्वोच्च बोधि; प्रणिधानहरूको लक्ष्य, र हरेक प्रणिधान यही शब्दबाट सुरु हुन्छ।
• मार: बौद्ध ग्रन्थमा बोधिमा बाधा पुर्‍याउने शक्ति; नवौँ प्रणिधानले “मारको जाल” को कुरा गर्छ।
• शील: गृहस्थ र भिक्षुका आचरणका नियम; पाँचौँ प्रणिधानको केन्द्र।
• शुद्धभूमि: कुनै बुद्धको लोक; यहाँ पूर्व दिशाको शुद्ध वैडूर्य लोक।

आठौँ प्रणिधानको ऐतिहासिक सन्दर्भ

आठौँ प्रणिधानले नाम सुन्ने महिला पुरुषका रूपमा पुनर्जन्म लिन सक्छिन् भन्छ। यो प्रणिधानले त्यस बेलाको समाज देखाउँछ, जसमा महिलाका अधिकार धेरै कम थिए र तिनको अवस्था विशेष कठिन थियो। आजका गुरु र अनुवादकहरू प्रायः यसलाई त्यही सन्दर्भमा बुझाउँछन्, र धेरैले बोधि लिङ्गमा निर्भर हुँदैन भन्नेमा जोड दिन्छन्। लापिसले पाठलाई जस्तो छ त्यस्तै प्रस्तुत गर्छ, केही थप्दैन, केही घटाउँदैन।

स्रोत

1. भैषज्यगुरु सूत्र, ह्वेनसाङको अनुवाद (ताइशो ४५०)
2. Raoul Birnbaum, The Healing Buddha (1979)
3. जापानी विकिपिडिया, 薬師如来 (12 गते र बाह्र प्रणिधान)
4. ताइशो 449 (धर्मगुप्त) — CBETA
5. 84000, Toh 504
6. 84000, Toh 503 (सात तथागत)

धर्मगुप्त, ह्वेनसाङ र यिजिङका संस्करण विवरणमा अलि फरक छन्।

पूरा सूची हेर्नुहोस्

Lapis निःशुल्क छ र विज्ञापनरहित छ। तपाईं यसको सञ्चालनमा सहयोग गर्न सक्नुहुन्छ।