បុរាណវិទ្យា និងប្រវត្តិសិល្បៈ៖ ទុនហួង ណារ៉ា រូបសញ្ញា

ចំណេះដឹង

• នៅរូងម៉ូកៅលេខ ២២០ នៅទុនហួង ជញ្ជាំងខាងជើងមានគំនូរធំនៃព្រះពុទ្ធវេជ្ជសាស្ត្រប្រាំពីរអង្គឈរ ជាមួយពោធិសត្វ មេទ័ព ប្រទីប និងអ្នករាំ។ សិលាចារឹកទឹកខ្មៅនៃឆ្នាំទី ១៦ នៃរជ្ជកាលចេនក្វាន់ (៦៤២) កំណត់កាលបរិច្ឆេទគំនូរ រូងនេះត្រូវបានឧបត្ថម្ភដោយត្រកូលចាយ។

  ប្រភព 1 2 3

• នៅរូងម៉ូកៅលេខ ១៧ («រូងបណ្ណាល័យ» ដែលបិទជិត) អូរ៉ែល ស្តែន បានរកឃើញគំនូរលើសូត្រនៃព្រះពុទ្ធវេជ្ជសាស្ត្រ ដែលឥឡូវនៅសារមន្ទីរអង់គ្លេស រួមទាំង «ដែនបរិសុទ្ធនៃភេសជ្ជគុរុ» ដ៏ធំ (1919,0101,0.32) និងរូបព្រះពុទ្ធកាន់បាត្រ (1919,0101,0.27 ចុងសតវត្សទី ៩–ដើមសតវត្សទី ១០)។

  ប្រភព 4 5 6

• គំនូរដែនបរិសុទ្ធនៃភេសជ្ជគុរុដ៏ធំ មានសិលាចារឹកចិន និងទីបេ ដែលកំណត់ថាឆ្នាំ ៨៣៦ កម្មវិធីទុនហួងអន្តរជាតិកត់សម្គាល់ថា វាអាចត្រូវបានធ្វើនៅពេលក្រោយ។

  ប្រភព 6 4

• គំនូរជញ្ជាំងធំៗពីរនៃព្រះពុទ្ធវេជ្ជសាស្ត្រ មកពីវត្តក្វាងសេង (ហុងថុង សានស៊ី)៖ មួយពីសម័យយ័ន (ប្រហែលឆ្នាំ ១៣១៩) ត្រូវបានដាក់តាំងនៅសារមន្ទីរម៉េត្រូប៉ូលីតាន់ ញូវយ៉ក មួយទៀតពីសម័យមីង (ប្រហែលឆ្នាំ ១៤៧៦) ជាកម្មសិទ្ធិរបស់សារមន្ទីរប៉េន នៅហ្វីឡាដែលហ្វៀ ដែលកំពុងត្រូវបានថែរក្សា ហើយមិនដាក់តាំងទេ។

  ប្រភព 7 8 9

• អធិរាជតិនមូបានបន់ស្រន់សាងសង់វត្តយ៉ាគូស៊ីជិក្នុងឆ្នាំ ៦៨០ ដើម្បីឱ្យមហាក្សត្រីជាសះស្បើយ វត្តនេះត្រូវបានផ្លាស់ពីហ្វូជីវ៉ារ៉ា-ក្យូ ទៅណារ៉ា (ហេជោ-ក្យូ) ប្រហែលឆ្នាំ ៧១៨។ វាជាផ្នែកមួយនៃ «វិមានប្រវត្តិសាស្ត្រនៃណារ៉ាបុរាណ» (យូណេស្កូ)។

  ប្រភព 10 11

• តើត្រីភាពសំរិទ្ធស្រោបមាសនៃសាលមាសវត្តយ៉ាគូស៊ីជិ ត្រូវបានចាក់នៅហ្វូជីវ៉ារ៉ា-ក្យូ នៅចុងសតវត្សទី ៧ ហើយដឹកមកណារ៉ា ឬត្រូវបានចាក់ឡើងវិញនៅណារ៉ាក្រោយឆ្នាំ ៧១៨? នេះជាការជជែកដ៏ធំមួយនៃប្រវត្តិសិល្បៈជប៉ុន ចានុសកំណត់ថា «ចុងសតវត្សទី ៧ ឬ ៧១៨»។

  ប្រភព 12 13 10

• នៅជប៉ុន លក្ខណៈពិសេសរបស់យ៉ាគូស៊ីគឺក្អមឱសថនៅព្រះហស្តឆ្វេង វាមិនត្រូវបានពិពណ៌នាក្នុងសូត្រទេ ហើយរូបជប៉ុនដំបូងៗពិបាកបែងចែកពីរូបព្រះសក្យមុនី។

  ប្រភព 12

• ក្នុងសិល្បៈទីបេ និងហិមាល័យ ទ្រង់ជាធម្មតាមានពណ៌ខៀវ គង់ កាន់បាត្រនៅព្រះហស្តឆ្វេង និងមែកស្រមៅនៅព្រះហស្តស្តាំ។

  ប្រភព 14

ប្រភព

1. Dunhuang Academy (敦煌研究院), 莫高窟第220窟. www.dha.ac.cn
2. University of Washington Dunhuang Project, “Mogao Cave 220 Overview”. www.dunhuang.ds.lib.uw.edu
3. UNESCO World Heritage Centre, “Mogao Caves”. whc.unesco.org
4. British Museum, 1919,0101,0.32, Paradise of Bhaiṣajyaguru, ink and colour on silk, Cave 17, Dunhuang. www.britishmuseum.org
5. British Museum, 1919,0101,0.27, painting of Bhaiṣajyaguru holding a bowl, late 9th–early 10th century. www.britishmuseum.org
6. International Dunhuang Programme (British Library), “Shaping the Stein collection’s Dunhuang corpus (2)”. idp.bl.uk
7. The Metropolitan Museum of Art, “Buddha of Medicine Bhaishajyaguru (Yaoshi fo)”, 65.29.2. www.metmuseum.org
8. Penn Museum, “Mural Painting”, C688. collections.penn.museum
9. Penn Museum, “Preserving Buddhist Murals”. www.penn.museum
10. Yakushi-ji (official site), “Yakushiji Digital Picture Scroll”. www.yakushiji.or.jp
11. UNESCO World Heritage Centre, “Historic Monuments of Ancient Nara”. whc.unesco.org
12. JAANUS (Japanese Architecture and Art Net Users System), entry “Yakushi”. www.aisf.or.jp
13. CiNii Research, “On the creation and transfer of the Yakushi Triad at Yakushiji”. cir.nii.ac.jp
14. Raoul Birnbaum, The Healing Buddha, Shambhala, 1979 (rev. 1989). (សៀវភៅ)

តំណត្រូវបានពិនិត្យនៅថ្ងៃទី ១៥ តុលា ២០២៦។

ប្រធានបទ

• សូត្រ និងកំណែរបស់វា៖ ប្រវត្តិអត្ថបទ
• នរវិទ្យានៃពិធីព្យាបាល
• ព្រះពុទ្ធវេជ្ជសាស្ត្រ និងវេជ្ជសាស្ត្រទីបេ (គ្យុស៊ី)
• សម្មតិកម្ម និងការជជែក៖ ក្រិក និងឥណ្ឌា