พระสูตรพระพุทธเจ้าแห่งการแพทย์: เรื่องราวของคัมภีร์ผู้เดินทาง

พระสูตรเริ่มต้นที่เมืองไวศาลี นครแห่งอินเดียโบราณ พระพุทธเจ้าประทับอยู่ที่นั่นพร้อมที่ประชุมใหญ่ของพระภิกษุ พระโพธิสัตว์ พระราชา และสรรพสัตว์จากทุกโลก พระโพธิสัตว์มัญชุศรีลุกขึ้นและทูลขอให้ตรัสถึงคุณของพระพุทธเจ้าอีกองค์หนึ่ง ผู้อยู่ไกลทางทิศตะวันออก ซึ่งพระนามจะเป็นที่พึ่งยามยากแก่สรรพสัตว์ในรุ่นหลัง พระพุทธเจ้าทรงรับ นี่คือจุดเริ่มต้นของพระสูตรพระพุทธเจ้าแห่งการแพทย์ (Bhaiṣajyaguruvaiḍūryaprabharāja-sūtra)

พระสูตรเล่าอะไร

พระสูตรสั้นและมีโครงเรื่องเรียบง่าย เริ่มจากการบรรยายพระพุทธเจ้าแห่งดินแดนไกลและมหาปณิธานสิบสองประการ จากนั้นบรรยายพุทธเกษตร พระโพธิสัตว์ และอานิสงส์ที่พระสูตรกล่าวถึง สุดท้ายเป็นข้อกำหนดทางพิธีกรรม คือตามพระสูตรจะเคารพบูชาอย่างไร จะสวดพระนามอย่างไร จะเตรียมเครื่องสักการะอะไรบ้าง ใกล้จบ พระอานนท์ถามพระโพธิสัตว์ชื่อ "ผู้ช่วยให้พ้น" (จิ่วถัว ในฉบับของพระถังซัมจั๋ง) เรื่อง "มรณะก่อนเวลาเก้าประการ" และสิ่งที่ทำได้เพื่อหลีกเลี่ยง พิธีกรรมที่บรรยายไว้ (จุดตะเกียง แขวนธง ถวายเครื่องสักการะ) ถูกนำเสนอเป็นวิธีปลุกความเมตตาและปัญญา และเป็นการรำลึกถึงผู้ล่วงลับ

ต้นฉบับที่พบใกล้กิลกิต

ในปี 1931 ชาวบ้านใกล้กิลกิต ในเทือกเขาคาราโครัม บังเอิญพบชุดต้นฉบับบนเปลือกไม้เบิร์ชในสถูปที่พังทลาย เขียนเป็นภาษาสันสกฤต ในอักษรที่เรียกว่า "กิลกิต-บามิยัน" หนึ่งในนั้นคือพระสูตรพระพุทธเจ้าแห่งการแพทย์ นาลินักษะ ดัตต์ จัดพิมพ์ในปี 1939 ในชุดต้นฉบับกิลกิต และเป็นฉบับสันสกฤตที่เก่าแก่ที่สุดที่รู้จัก นับเป็นความประหลาดใจอันงดงาม พระสูตรที่เคยรู้จักผ่านฉบับแปลเท่านั้น เคยมีอยู่จริงในอินเดียหรือชายขอบของอินเดียในรูปแบบนี้

ฉบับแปลภาษาจีน

ในจีน พระสูตรถูกแปลหลายครั้ง ฉบับแรก ๆ ที่เชื่อว่าเป็นของศรีมิตร อยู่ในศตวรรษที่ 4 ธรรมคุปต์ทำอีกฉบับในปี 615 สมัยสุย ฉบับที่มีชื่อเสียงที่สุดคือของพระถังซัมจั๋งในปี 650 พระภิกษุผู้ข้ามเอเชียกลางและอินเดียเพื่อนำคัมภีร์กลับมา เป็นฐานของการสวดส่วนใหญ่ในจีน เกาหลี ญี่ปุ่น และเวียดนาม ในปี 707 พระอี้จิง พระภิกษุนักเดินทางอีกรูปหนึ่งที่กลับจากอินเดียทางทะเล ถวายฉบับที่ยาวกว่า บรรยายถึงพระพุทธเจ้าแห่งการแพทย์ไม่ใช่หนึ่งแต่เจ็ดองค์ ฉบับแปลเหล่านี้เก็บไว้ในพระไตรปิฎกจีน (ไทโช 449 ถึง 451) ส่วนฉบับเก่าของศรีมิตรคือบทที่ 12 ของอภิเษกสูตร (ไทโช 1331)

พระสูตรในทิเบต

พระสูตรยังเก็บไว้ในคังยูร์ของทิเบต ซึ่งมีทั้งฉบับ "พระพุทธเจ้าองค์เดียว" และฉบับ "พระตถาคตเจ็ดองค์" พระพุทธเจ้าแห่งการแพทย์แปดองค์ ซึ่งภาพประดับอารามมากมาย มาจากประเพณีนี้

เหตุใดจึงได้รับความนิยม

ในสังคมที่โรคภัย ความยากจน และสงครามอยู่ใกล้ตัวทุกคน พระพุทธเจ้าที่ปณิธานสัญญาถึงความช่วยเหลือ อาหาร เครื่องนุ่งห่ม และความยุติธรรม ย่อมพูดกับทุกคน ในญี่ปุ่น คำอธิษฐานเพื่อพระมเหสีของจักรพรรดิเป็นจุดกำเนิดของวัดยากูชิจิในปี 680 เรื่องราวอยู่ในบทความเรื่องยากูชิจิ

อ่านพระสูตรในวันนี้

มีฉบับแปลภาษาฝรั่งเศสและอังกฤษพร้อมอรรถกถา ท่านจะพบในหมวดหนังสือ การอ่านผ่าน ๆ ใช้เวลาไม่ถึงหนึ่งชั่วโมง พระสูตรอ่านเหมือนคำอธิษฐาน ไม่ใช่ตำราแพทย์ ดูบทความเรื่องสุขภาพทางจิตวิญญาณ

ชื่อพระสูตรและความหมาย

ชื่อเต็มในภาษาสันสกฤตคือ Ārya-bhagavato bhaiṣajyaguru-vaiḍūryaprabhasya pūrvapraṇidhāna-viśeṣa-vistara แปลว่า “คำอธิบายโดยพิสดารถึงความวิเศษแห่งปณิธานเดิมของพระผู้มีพระภาคไภษัชยคุรุไวฑูรยประภา” ฉบับแปลภาษาจีนของพระเสวียนจั้ง (พระถังซัมจั๋ง) ใช้ชื่อที่สั้นกว่า คำสำคัญคือ “ปณิธานเดิม” พระสูตรเล่าถึงคำปฏิญาณที่พระองค์ทรงตั้งไว้ขณะยังเป็นพระโพธิสัตว์ก่อน แล้วจึงกล่าวถึงสิ่งที่พระองค์ประทานแก่สรรพสัตว์ได้หลังตรัสรู้

เนื้อเรื่องของพระสูตร

ในฉบับของพระเสวียนจั้ง เรื่องเกิดขึ้นใต้ต้นไม้ “เสียงดนตรี” ในเมืองเวสาลี (Vaiśālī) ที่ประชุมมีภิกษุแปดพันรูป พระโพธิสัตว์สามหมื่นหกพันองค์ พร้อมด้วยพระราชา เสนาบดี พราหมณ์ และเทวดานาคแปดหมู่ พระมัญชุศรีโพธิสัตว์ทูลขอให้พระพุทธเจ้าตรัสถึงพระนามและปณิธานของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย เพื่อประโยชน์ของสรรพสัตว์ในภายหน้า

พระพุทธเจ้าตรัสว่า ทางทิศตะวันออก ไกลออกไปเกินกว่าพุทธเกษตรจำนวนเท่าเม็ดทรายในแม่น้ำคงคาสิบสาย มีโลกชื่อ “ไวฑูรย์บริสุทธิ์” พระพุทธเจ้าที่นั่นทรงพระนามว่าไภษัชยคุรุไวฑูรยประภาตถาคต ต่อจากนั้นคือปณิธานสิบสองประการ (ดู บทความเรื่องปณิธานสิบสองประการ) แล้วจึงพรรณนาแดนบริสุทธิ์นั้น พื้นดินเป็นไวฑูรย์ ทางเดินกั้นด้วยเชือกทองคำ และมีพระโพธิสัตว์สององค์เป็นประธาน คือพระสูรยประภาและพระจันทรประภา

ช่วงกลางของพระสูตรเชื่อมการได้ยินและระลึกถึงพระนามพระไภษัชยคุรุเข้ากับการละความตระหนี่ การรักษาศีล การละความริษยาและการทะเลาะวิวาท ธารณีบทยาวก็อยู่ในช่วงนี้ พระไภษัชยคุรุเข้าสมาธิชื่อ “ขจัดความทุกข์ร้อนของสรรพสัตว์ทั้งปวง” เปล่งรัศมีจากพระอุษณีษะ และตรัสมนตร์ในรัศมีนั้น ความหมายทีละคำอยู่ใน บทความเรื่องมนตร์

พระโพธิสัตว์ผู้ช่วยให้พ้นภัยและประทีปสี่สิบเก้าดวง

ในตอนหลัง พระโพธิสัตว์ผู้ช่วยให้พ้นภัยลุกขึ้นเล่าถึงผู้ป่วยคนหนึ่งซึ่งวิญญาณถูกนำไปเฝ้าพญายม (ผู้ตัดสินกรรมดีกรรมชั่ว) ตามพระสูตร ครอบครัวอาจถึงพระไภษัชยคุรุเป็นที่พึ่งเพื่อเขา นิมนต์พระสงฆ์มาสวดพระสูตรนี้ จุดประทีปเจ็ดชั้น และแขวนธงห้าสีเพื่อต่ออายุ พระสูตรยังกล่าวถึงพิธีที่ครบถ้วนกว่านั้น คือสวดพระสูตรสี่สิบเก้าจบ จุดประทีปสี่สิบเก้าดวง เป็นเวลาสี่สิบเก้าวัน จากนั้นพระอานนท์ถามถึง “ความตายก่อนวัยอันควรเก้าประการ” ซึ่งได้แก่ ป่วยโดยไม่มีหมอ ถูกลงโทษตามกฎหมายบ้านเมือง ถูกสัตว์ร้ายกิน ถูกไฟไหม้หรือน้ำพัด ถูกยาพิษ ตกจากที่สูง และอดอยากหิวกระหาย

เนื้อความไม่กี่หน้านี้มีอิทธิพลอย่างลึกซึ้งต่อพิธีบูชาพระไภษัชยคุรุในเอเชียตะวันออก ได้แก่ การจุดประทีป การแขวนธง การปล่อยสัตว์ และการสวดพระสูตรร่วมกัน บทความนี้นำเสนอพิธีกรรมทางศาสนาเหล่านี้ตามที่พระสูตรบันทึกไว้เท่านั้น ไม่ได้รับรองผลใด ๆ

ขุนพลยักษ์สิบสองตน

ตอนท้ายพระสูตรมีฉากที่พบบ่อยในงานศิลปะ ขุนพลยักษ์สิบสองตนในที่ประชุมลุกขึ้นปฏิญาณว่าจะคุ้มครองผู้ที่ทรงจำพระนามพระไภษัชยคุรุและสวดพระสูตรนี้ แต่ละตนบัญชายักษ์เจ็ดพันตน ชื่อในฉบับพระเสวียนจั้งคือ Kumbhīra, Vajra, Mihira, Aṇḍīra, Anila, Śaṇḍila, Indra, Pajra, Mahoraga, Kiṃnara, Catura และ Vikarāla ฉบับแปลอื่นสะกดต่างกันเล็กน้อย รูปลักษณ์ของขุนพลเหล่านี้ในงานศิลปะดูได้ใน บทความเรื่องขุนพลสิบสองตน

ฉบับแปลภาษาจีนห้าฉบับและความแตกต่าง

• ฉบับที่ระบุว่าเป็นของพระศรีมิตร (Śrīmitra) ศตวรรษที่ 4 คือผูกที่ 12 ของ “พระสูตรอภิเษก” (ไทโช 1331) นักวิชาการบางท่านเห็นว่าชุดพระสูตรนี้เรียบเรียงขึ้นในจีน อีกธรรมเนียมหนึ่งระบุว่าเป็นงานของพระฮุ่ยเจี่ยนราวปี 457 คำนำของฉบับพระธรรมคุปต์กล่าวถึงฉบับของพระฮุ่ยเจี่ยนแล้ว และว่าเนื้อความยังไม่ชัดเจน
• ฉบับพระธรรมคุปต์ ปี 615 สมัยราชวงศ์สุย: ไทโช 449 ไม่มีธารณีบทยาว
• ฉบับพระเสวียนจั้ง ปี 650 สมัยราชวงศ์ถัง: ไทโช 450 เป็นฉบับที่อ่านกันแพร่หลายในจีน เกาหลี ญี่ปุ่น และเวียดนาม ฉบับที่ใช้กันทั่วไปมีธารณี
• ฉบับพระอี้จิง ปี 707: ไทโช 451 สองผูก กล่าวถึงพระไภษัชยคุรุเจ็ดพระองค์ แต่ละพระองค์มีแดนบริสุทธิ์ทางทิศตะวันออกและปณิธานของตน รวมสี่สิบสี่ประการ (แปด แปด สี่ สี่ สี่ สี่ แล้วสิบสองประการของพระไภษัชยคุรุไวฑูรยประภา) ดู บทความเรื่องพระไภษัชยคุรุเจ็ดพระองค์

ฉบับแปลหลักทั้งสาม (ไทโช 449, 450, 451) มีโครงสร้างเดียวกัน ต่างกันที่ความยาว ชื่อเฉพาะ และการมีหรือไม่มีธารณี การกำหนดอายุของฉบับแรกสุดอาศัยธรรมเนียมและบัญชีรายชื่อคัมภีร์ นักวิชาการยังถกเถียงกันอยู่

ฉบับภาษาทิเบต

พระไตรปิฎกกันจูร์ของทิเบตมีพระสูตรที่เกี่ยวข้องสองเรื่อง เรื่องหนึ่งกล่าวถึงพระไภษัชยคุรุเพียงพระองค์เดียว คือหมายเลข 504 ในบัญชีฉบับเดร์เก (Toh 504^[7]) อีกเรื่องกล่าวถึงพระตถาคตเจ็ดพระองค์ คือหมายเลข 503 (Toh 503) ทั้งสองเรื่องโครงการ 84000 แปลเป็นภาษาอังกฤษแล้วและอ่านออนไลน์ได้ฟรี ในการปฏิบัติแบบทิเบต พระสูตรทั้งสองใช้ประกอบพิธีกรรมหมู่ พระพุทธเจ้าเจ็ดพระองค์รวมกับพระศากยมุนีเป็น “พระไภษัชยคุรุแปดพระองค์” บนภาพทังกา ดู บทความเรื่องพระไภษัชยคุรุแปดพระองค์

อ่านต้นฉบับออนไลน์

• ต้นฉบับภาษาจีนของพระเสวียนจั้งอ่านได้ฟรีบน CBETA (ไทโช 450) พร้อมการเทียบฉบับต่าง ๆ
• ฉบับพระธรรมคุปต์ (ไทโช 449) และฉบับพระอี้จิง (ไทโช 451) ก็อยู่ในเว็บไซต์เดียวกัน
• คำแปลภาษาอังกฤษของฉบับทิเบต (Toh 504^[7]) เผยแพร่โดย 84000

ลิงก์ที่แน่นอนอยู่ในส่วนแหล่งอ้างอิงด้านล่าง ผู้เริ่มอ่านอาจอ่านปณิธานสิบสองประการก่อน แล้วจึงอ่านตอนพระโพธิสัตว์ผู้ช่วยให้พ้นภัย สองตอนนี้แสดงแก่นหลักของพระสูตรทั้งเรื่อง

แหล่งอ้างอิง

1. Nalinaksha Dutt, Gilgit Manuscripts, เล่ม I (Srinagar, 1939)
2. Raoul Birnbaum, The Healing Buddha (1979)
3. พระไตรปิฎกไทโช 449–451 วันที่ของฉบับแปลเก่าแก่ที่สุดเป็นการระบุตามประเพณี — T449 · T450 · T451
4. Taishō 449 (Dharmagupta) — CBETA
5. Taishō 451 (Yijing) — CBETA
6. Taishō 1331 (Śrīmitra) — CBETA
7. 84000, Toh 504

ดูแคตตาล็อกทั้งหมด

Lapis ใช้ได้ฟรีและไม่มีโฆษณา คุณสามารถสนับสนุนการดูแลเว็บไซต์ได้