Sutra Buddy Medycyny: opowieść o wędrującym tekście
Rękopis na korze brzozowej, pielgrzymujący mnich, przybyły tłumacz: jak sutra, powstała zapewne w północnych Indiach lub w Azji Środkowej, stała się jednym z najczęściej czytanych tekstów Azji Wschodniej.
Tekst zaczyna się w Waiśali, mieście starożytnych Indii. Budda przebywa tam z wielkim zgromadzeniem mnichów, bodhisattwów, królów i istot ze wszystkich światów. Bodhisattwa Mańdżuśri wstaje i prosi go, by opowiedział o zaletach innego Buddy, daleko na wschodzie, którego imię będzie pomocą w trudnościach dla istot przyszłych pokoleń. Budda się zgadza: tak zaczyna się Sutra Buddy Medycyny (Bhaiṣajyaguruvaiḍūryaprabharāja-sūtra).
Co opowiada sutra
Tekst jest krótki i ma prosty plan. Najpierw opis Buddy z odległej krainy i jego dwunastu wielkich ślubów. Potem opis jego czystej krainy, jego bodhisattwów i dobrodziejstw, które tekst mu przypisuje. Wreszcie przepisy rytualne: jak według tekstu go czcić, jak recytować jego imię, jakie ofiary przygotować. Pod koniec Ananda pyta bodhisattwę zwanego Wybawcą (Jiutuo, w wersji Xuanzanga) o „dziewięć przedwczesnych śmierci” i o to, co można zrobić, by ich uniknąć. Opisane obrzędy (zapalanie lamp, zawieszanie chorągwi, ofiary) przedstawiono jako sposoby budzenia życzliwości i mądrości oraz czczenia pamięci zmarłych.
Rękopis znaleziony koło Gilgit
W 1931 roku miejscowi koło Gilgit, w Karakorum, natknęli się przypadkiem na zbiór rękopisów na korze brzozowej w zrujnowanej stupie. Są sanskryckie, pisane pismem zwanym „gilgit-bamijańskim”. Wśród nich jest Sutra Buddy Medycyny. Wydał ją w 1939 roku Nalinaksha Dutt w serii Gilgit Manuscripts i jest to najstarsza znana wersja sanskrycka. To piękna niespodzianka: tekst, znany dotąd tylko z przekładów, istniał naprawdę w tej postaci w Indiach lub na ich granicach.
Przekłady chińskie
W Chinach sutrę tłumaczono kilkakrotnie. Wczesna wersja, przypisywana Śrimitrze, pochodzi z IV wieku. Dharmagupta dał kolejną w 615 roku, za dynastii Sui. Najsłynniejsza jest wersja Xuanzanga z 650 roku, mnicha, który przemierzył Azję Środkową i Indie, by przywieźć teksty; leży ona u podstaw większości recytacji w Chinach, Korei, Japonii i Wietnamie. W 707 roku Yijing, inny wędrowny mnich, który wrócił z Indii morzem, przedstawił wersję dłuższą, opisującą nie jednego, lecz siedmiu Buddów Medycyny. Przekłady te są przechowywane w kanonie chińskim (Taishō 449[3]–451; wczesna wersja Śrimitry to rozdział 12 Sutry konsekracji, Taishō 1331[6]).
Tekst w Tybecie
Tekst jest też zachowany w tybetańskim Kangjurze, gdzie istnieją zarówno wersja „jednego Buddy”, jak i wersja „siedmiu tathagatów”. Ośmiu Buddów Medycyny, których wizerunki zdobią tak wiele klasztorów, pochodzi z tej tradycji.
Dlaczego odniosła taki sukces
W społeczeństwach, w których choroba, ubóstwo i wojna były blisko każdego, Budda, którego śluby obiecują pomoc, pożywienie, odzież i sprawiedliwość, przemawiał do wszystkich. W Japonii modlitwa za żonę cesarza dała początek Yakushi-ji w 680 roku; historię opisuje artykuł o Yakushi-ji.
Czytanie sutry dzisiaj
Istnieją przekłady na francuski i angielski, z komentarzami; znajdziesz je w dziale książki. Pobieżna lektura zajmuje mniej niż godzinę. Sutra brzmi jak modlitwa, nie jak traktat medyczny: zobacz artykuł o zdrowiu duchowym.
Tytuł i jego znaczenie
Pełny tytuł sanskrycki, Ārya-bhagavato bhaiṣajyaguru-vaiḍūryaprabhasya pūrvapraṇidhāna-viśeṣa-vistara, można oddać jako „Szczegółowy wykład dawnych ślubów Błogosławionego, Mistrza Lekarstw, Światła Lapis-lazuli”. Chiński tytuł Xuanzanga mówi to samo krócej: 藥師琉璃光如來本願功德經, „Sutra pierwotnych ślubów i zasług Tathagaty Mistrza Lekarstw, Światła Lapis-lazuli”. Kluczowe są słowa „pierwotne śluby” (本願): tekst najpierw opowiada, co obiecał bodhisattwa, a potem, co może ofiarować przebudzony Budda.
Opowieść krok po kroku
W wersji Xuanzanga scena rozgrywa się w Vaiśālī (廣嚴城), „pod drzewem muzycznych dźwięków” (樂音樹下). Zgromadzenie liczy osiem tysięcy mnichów, trzydzieści sześć tysięcy bodhisattwów, królów, ministrów, braminów i istoty nieludzkie. Mañjuśrī prosi Buddę, by opisał imiona i śluby Buddów dla dobra istot przyszłych czasów.
Budda opisuje wtedy świat położony na wschodzie, za tyloma krainami Buddów, ile jest ziaren piasku w dziesięciu Gangesach. Ten świat nazywa się „Czysty Lapis” (淨琉璃). Jego Buddą jest Bhaiṣajyaguru. Następnie przychodzi dwanaście wielkich ślubów, omówionych w artykule o dwunastu ślubach, a potem opis czystej krainy: ziemia z lapis-lazuli, drogi obramowane złotymi sznurami i dwaj główni bodhisattwowie, Wszechogarniający Blask Słońca (日光遍照) i Wszechogarniający Blask Księżyca (月光遍照).
Środkowa część wylicza, co tekst wiąże z usłyszeniem i zapamiętaniem imienia tego Buddy: odwrócenie się od chciwości, przestrzeganie wskazań, porzucenie zazdrości i kłótni. Zawiera też fragment wielkiej dharani: Budda Medycyny wchodzi w skupienie zwane „usuwającym cierpienia wszystkich istot”, ze szczytu jego głowy wychodzi światło, a formuła zostaje wypowiedziana w tym świetle. Słowa mantry wyjaśnia artykuł o mantrze.
Bodhisattwa Wybawiciel i czterdzieści dziewięć lamp
Pod koniec wstaje bodhisattwa imieniem Wybawiciel (救脫). Opisuje chorego, którego świadomość zostaje zaprowadzona przed króla Yamę, sędziego uczynków. Dla niego, mówi tekst, rodzina może schronić się w Buddzie Medycyny, poprosić mnichów o czytanie sutry, zapalić lampy o siedmiu poziomach i zawiesić pięciobarwne chorągwie. Tekst opisuje dalej pełniejszy obrzęd: czterdzieści dziewięć odczytań sutry i czterdzieści dziewięć lamp płonących przez czterdzieści dziewięć dni. Ānanda pyta potem, czym są „dziewięć przedwczesnych śmierci” (九橫死). Wśród nich: śmierć z braku opieki, z wyroku prawa, od dzikich zwierząt, od ognia lub wody, od trucizny, od upadku albo z głodu i pragnienia.
Te strony ukształtowały dużą część obrzędów wokół Buddy Medycyny w Azji Wschodniej: lampy, chorągwie, uwalnianie zwierząt, wspólne recytacje. To obrzędy religijne, opisane tu tak, jak przedstawia je tekst, bez obietnicy rezultatu.
Dwunastu generałów jakszów
Sutra kończy się sceną często przedstawianą w sztuce. Dwunastu wielkich generałów jakszów obecnych w zgromadzeniu wstaje i składa ślub: chronić tych, którzy zachowują imię Buddy Medycyny i recytują sutrę. Każdy dowodzi siedmioma tysiącami jakszów. U Xuanzanga ich imiona to Kumbhīra (宮毘羅), Vajra (伐折羅), Mihira (迷企羅), Aṇḍīra (安底羅), Anila (頞儞羅), Śaṇḍila (珊底羅), Indra (因達羅), Pajra (波夷羅), Mahoraga (摩虎羅), Kiṃnara (真達羅), Catura (招杜羅) i Vikarāla (毘羯羅). Inne wersje podają nieco inne formy. Ich historię w sztuce opisuje artykuł o dwunastu generałach.
Pięć wersji chińskich i to, co je różni
- Wersja przypisywana Śrīmitrze (帛尸梨蜜多羅, IV wiek): stanowi rozdział 12 Sutry konsekracji (灌頂經, Taishō 1331[6]). Kilku badaczy uważa, że ten zbiór powstał w Chinach; inna tradycja przypisuje go mnichowi Huijianowi (慧簡), około 457 roku. Przedmowa do wersji Dharmagupty wspomina już przekład Huijiana uznany za niezręczny.
- Wersja Dharmagupty (達摩笈多), 615, za dynastii Sui: Taishō 449[3]. Nie zawiera fragmentu wielkiej dharani.
- Wersja Xuanzanga (玄奘), 650, za dynastii Tang: Taishō 450[3]. To wersja wzorcowa w Chinach, Korei, Japonii i Wietnamie. Popularne wydania zawierają dharani.
- Wersja Yijinga (義淨), 707: Taishō 451[3], w dwóch zwojach. Opisuje siedmiu Buddów Medycyny, każdego z własną krainą na wschodzie i własnymi ślubami, razem czterdzieści cztery śluby (osiem, osiem, cztery, cztery, cztery, cztery, a potem dwanaście ślubów Bhaiṣajyaguru). Zob. siedmiu Buddów.
Trzy klasyczne wersje (Taishō 449[3], 450, 451) mają ten sam układ. Różnią się długością, imionami własnymi oraz obecnością lub brakiem dharani. Daty najstarszych wersji pochodzą z tradycji i katalogów; specjaliści wciąż o nich dyskutują.
Wersje tybetańskie
Tybetański Kangjur zawiera dwa pokrewne teksty. Pierwszy, o samym Buddzie Medycyny, ma numer 504 w katalogu Tōhoku (Toh 504[7]). Drugi, o siedmiu Tathagatach, ma numer 503 (Toh 503). Oba zostały przetłumaczone na angielski przez projekt 84000, a przekłady można czytać bezpłatnie w internecie. W praktyce tybetańskiej teksty te towarzyszą rytuałom grupowym: seria siedmiu Buddów, uzupełniona o Śākyamuniego, daje „ośmiu Buddów Medycyny” z obrazów. Zob. ośmiu Buddów.
Czytanie oryginału w internecie
- Chiński tekst Xuanzanga można bezpłatnie czytać w CBETA (Taishō 450[3]), z wariantami wydań.
- Wersje Dharmagupty (Taishō 449[3]) i Yijinga (Taishō 451) są w tym samym miejscu.
- Angielski przekład wersji tybetańskiej (Toh 504[7]) publikuje 84000.
Dokładne linki są w źródłach poniżej. Na pierwszą lekturę warto zacząć od ślubów, a potem przeczytać scenę z bodhisattwą Wybawicielem: razem dają dobre wyobrażenie o całości.
Źródła
- Nalinaksha Dutt, Gilgit Manuscripts, t. I (Śrinagar, 1939)
- Raoul Birnbaum, The Healing Buddha (1979)
- Taishō Tripiṭaka 449–451 — T449 · T450 · T451
- Taishō 449 (Dharmagupta) — CBETA
- Taishō 451 (Yijing) — CBETA
- Taishō 1331 (Śrīmitra) — CBETA
- 84000, Toh 504
Daty najstarszych przekładów są przypisaniami tradycji.
Lapis jest bezpłatny i bez reklam. Możesz wesprzeć jego utrzymanie.